امتیاز کاربران

ستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعال
 

ولایت غزنی از لحاظ اداره حاکمیت  سیاسی ، به نوزده تا ولسوالی ( بخشداری) تقسیمات گردیده است که اسامی آنها عبارتند از : جغتو ، خو گانی ، رشیدیان ، اندر، خواجه عمری، قره باغ ، نا وه مقر ، مقر ، جا غوری ، ما لستان ، اجر ستا ن ، نا هو ر ، ورد ک، و...که از جمله این ولسوالی ها ولسوالی  جغتو در مرکز غز نی می باشد.که این ولسوالی ، ازمهمترین ولسوالی ها که در  مرکزی غزنی میباشد وجه تسمیه  جغتو، دو روایت درمیان مرد م وجغرافیای نویسان وتاریخ نگاران وجود دارد .

در روایت اول چنین میگوید: که درایام القدیم ،رئیس این منطقه ، کلاه خویش رابا «جغه » می آراست که شبیه تاج و یانوعی تاج ویا نیم تاج بود. مردم آن « جا شخصی جغه دار را «جغتو»  می گفتند که  پسوند « تو» به معنای صاحب یا دارنده را به کلمه میدهند و بدین ترتیب صاحب جغه یا دارندۀ «جغتو» گفته میشود، چنانکه «کلاه تو» به معنی کلاه دار « عینک تو» به معنای عینک دار و « شکتمتو» به معنی شکم دار و بار دار وامثال این ها استعمال میشود. البته بایدتوجه شودکه تمام کلمات با پسوند «تو» ترکیب شده نه میتواند . که بدین گونه ازکلمۀ صفت مرکب «جغه تو» اسم این منطقه «جغتو»  شده است که با اضافه حرف «ی» جیغتو نیز گفته میشود.

 

 

 

 

 

 

در نقل دوم چنین آمده است که گروه ازساکنین این موضع منسوب به جغتای خان بوده اند و چغتایی گفته شده اند. وآژۀ « چغتای » درجریان زمان تغییریا فته و به ان«جغتو » تبدیل گردیده وبدین صورت نام آلوس، به جای  نام موضع سکونت آنهاقبول شده ورواج پیداکرده است. اما این که ازاین دووروایت کدام یک صحیح است ویاهیچکدام صحیح نیست وقبل براین،  نام این منطقه چه بوده، سند معتبری دردست نیست وعجالتآنه میتوان درآن باره اظهارعقیده کرد.
جغتو که درغرب شهرغزنی بین خطوط11/67 طول البلد شرقی و34  /33 عرض البلد شمالی موقعیت یافته،  ازطرف غرب وشمال غرب  به ناور، ازجانب شمال به جغتوی دایمیرداد وردک و ازشمال شرق به خواجه عمری، ازناحیۀ جنوب به اندر و از جنوب غرب به قره باغ احاطه شده است از شهرغزنی تا مرکزآن « گلبوری» نزدیگ به 30 کیلومترفاصله میباشد ونزدیکترین ولسوالی به مرکزولایت یعنی  غزنی  به شمار میرود.
از گلبوری تاحد بخشین ناور تقریبآ 40 کیلومتری  وتا چک ورد ک 72 کیلو متر فاصله دارد و مرکزجغتو «گلبوری» به اندازه 2750 مترازسطح بحرار تفاع دارد و این ارتفاع درنواحی مختلف آن بیشتر وکمترمیشود وتقریبآ از 2500 مترتا به 3000 مترمیرسد دریک منبع،ارتفاع جغتوازسطح بحر 7503 فوت معلوم شده است .
جغتوکه طبیعتأ یک منطقۀکوهستانی است، غالبآاز دره های بزرگ وکوجک تشکیل کردیده است . که درمیان دیواره های ازجبا ل قرارگرفته اند، و مساحت آن تقریب به 1500 کیلومترمربع میرسد و مردم در میان این دره هاکه گاهی عرض آنها ازیک کیلو متر کمترمیشود در زندگی به سرمیبرند، نفوس  جیغتو را مردم محل، پنجاه هزارتخمین زده اند.
به گزارش اتلس قریه جات افغانستان ، در جغتو، بیش ازسه صد قریه وجود دارد که برای آشنای بیشتر بااین قریه ها باید به اتلس مذکور و قاموس جغرافیای افغانستان مراجعه صورت بگیرد دراین جا نام چند قریه را به عنوان نمونه یادآوری مینما ییم :  آته میر، آدینه ، بیمد، پیدراه،سیاه قول ، بلاغا، موسخیل،ده آئین، قولشوره، آلی، کندو، کنبد، ده کاه کاه، قولشوره ،بیسنگ، میرگ،کهنه ده، نوده قلعه خاه، نوده حاجی حسینعلی خان،ا گر، بلبل، هفت آسیه ، سارو ، سرخک، قلعه نوری، چاده، دگره، کچه، افضلک ،درّهمنطقه ککرگ راتشکیل میدهند ،
قریه جات مانندعلیاد،بید، کوتل،جانه،بیدره، سنگزائده ، همین منطقه شاکی را شکیل میدهند .
قریه جات مانند، سیل برده، دهلالک، دهملک،ده بیرم، دهلللندر، دهمیرخو، سیاه قول ،سرکوشه، دهشاشی، دهکوشه، دره ومنطقه، تاله بیگم،کوشه، آهنگران، اوچ، ترکان را تشکیل میدهند.
قریه جات مانند، تلخک، خوشلی، بته،حیدرا، بندالی،حاجیخو، چلمه، شش برجگ، مامه، وهفت آسیا، حیدرا،  را در منطقه ۀسراب تشکیل میدهد. بازار صداقت،قریه یوسف، سرجلگه ، دره جرمتو ،  تشکیل میدهد، 
قریه جات مانند سربید، قیاق، دهسبز، قره سوب،آ مدا، ، سرجلگه ، خاک  شربت، سرقول،  سیاه قول ، ،بازارصداقت رادرۀ جرمتو، تشکیل میدهد.
ازدره های متعد د جغتو،هشت درّۀآن عمده ومشهوراست که درمیان هرکدام  آ ن قریه های متعدد در موقع 14 کیلومتری مرکزجغتو وجو د دارد . این هشت دره عبارت ازدر ّه  قیاق، درّه  جرمتو،  درّه سراب ، درّه علاوالدین  یاعلودینی ،درّه قریه  یوسف  ،درّ ۀ گلبوری،دره ککرگ،و درّه ترکان، ودرّه  شاکی میباشند.
درۀ  قیاق درنزدیک شهرغزنی به  فاصله  تقریبآ 10 کیلومترو اقع است وازشرق به غرب امتداد دارد وبه درۀ جرمتو پیوست میشود درّۀ جرمتو، درغرب درّه قیاق  قرارگرفته واز شمال غرب به جنوب غرب اد امه می یابد و به کوتل کبک پران، منتهی میگردد وگنبد بیگم دراین حوزه واقع است گنبد بیگم،یک گنبدکهنه وقدیمی است که افسانه دلچسبی در  بارۀ آن و جودارد  وازا ن ا فسانه، بوی حقیقی به مشام میرسد و سایه روشنی ازگذشته  زندگی وبیشینۀ تاریخی مرد م آن موقع را درنظرمیاورد دربارۀ این گنبد و افسانۀ ان درجای دیگرگفتگوصورت پذیرفته است .
سراب در 54 کیلومتری شهرغزنی  ودر 2 1 کیلومتری مرکزی جغتو موقعیت یافته وگل کوه درجنوب غرب ان قرار دارد وکلانترین حوزه در منطقه جغتوبه شمارمیرود طول درۀ سراب که ازشمال به جنوب واقع شده از 20 کیلومترتجاوز میکند اما عرض آن درجاهای مختلف ، متفاوت است ، وحداکثراز 10 کیبلومتربیشترنیست ، درقاموس جعرافیای افغانستان ) (ج1،  ص465 ) طول درۀ سراب 81 کیلومترگفته شده که ظاهرآاشتباه خواهد بود. 
آب های فراوانی که ازچشمه ساران جریان می یابد،  باعث سرسبزوطراوت  بیشتراین ناحیۀکوهستانی گردیده است وچون این جاه منشآوسرچشمۀآب های میباشدکه به طرف شهرغزنی جریان مییابد لذا « سراب » نامیده شده واسم بامسمایی میباشد.
درۀ علاءالدین یاعلودینی درقسمت جنوب شرق ناورواقع شده و به طرف جغتوی وردک امتداد یافته است وطول آن را ازجنوبه شمال در حدود 14 کیلو متر می باشد. احتمال میرود، نام این دره مأخوذ ازنام سلطان علاء الدین حسین جهان سوز باشد که ازغور برغزنه حمله آورد وقدرت افسا نوی غزنوی هارادرهم بیچید وغزنه را به آتش کشید. گویاساکنین ناحیه ای  که امروز «علودینی » گفتیه میشود از بی عدالتی های بهرام شاه سخت ناراضی بوده اند. سقوط  او به دست علاءالدین حسین که خوداهل غور ویا ازغرجستانی ها ازهر جهت در بیوند بود، بیشتر از دیگران خوشنود گردیده ورضایت نشانداده بودند. این خشنودی سبب گردید که مردم ایشان را منسوب  به علاءالدین  بدانند به علاء الدینی بگویند ، تا این که این موضع بود وباش آنها «علودینی»  شهرت بیدا کرد اگر توجیه با توجیهات دیگر دراین باره وجود داشته باشد ( که شاید داشته باشد) عجالتأ معلوماتی از آن درست نگارنده وجود ندارد.

درۀ قریه یوسف  از شمال جغتو ی وردک به طرف جنوب منطقه سراب ممتد می باشد وتقریبأ بیش از 8 کیلو متر طول دارد. درۀ گلبوری مرکز جغتو 16 کیلو متر طول دارد وانجام آن به آغاز درۀ سراب وصل می شود جغتو مانند سایر مناطق هزار ه جات درحاکمیت کوها وکوتلها قراردارد، واز هر جای آن کوهی گردن برافراشته است، کوه خاک شریت، کوه سیاه کیچه، اوج کوه وگل کوه، ازکوههای مشهور آن جا می باشند وهمچنین کوتل جلیل وکوتل سخی در آن معروفیت دارند، اما شهرت گل کوه ازهمه بیشتر است. گل کوه تقریبأ در 67 درجه ، 45 دقیقه و37 ثانیه طول البلد شرقی و33 درجه، 23 دقیقه و55 ثانیه عرض البلد شمالی قرار دارد ونسبت زیادت گلهای گوناگون وگیاهان گلدار کوهی که درآن می رویند به « گل کوه» شهرت یافته است که نام مناسبی می باشد. امتداد گل کوه از شمال شرق به جنوب غرب است که بدین اساس جغتو وقرباغ ونیز شهر غزنی در شرق ، وناور مالستان در غرب وجاغوری تقریبأ در انتهای جنوب غرب آن قرار گرفته اند . ارتفاع گل کوه 4500 متر است وقسمتهای مرتفع آن بیوسته بوشیده از برف می باشد. مردمی  که در دامنه های اطراف این کوه سکونت دارند از چشمه ساران وبوته های فراوان آن استفاده می کننند. « بوریو» یک نوع بوته است که در گل کوه می روید وبسیار بزر گ می شود وغالبأ یک عدد آن برابر با یک بار خر می باشد، وعمده تر ین مواد سوخت را برای مردم منطقه تشکیل میدهد. « شاغولجه» یک نوع بوتۀ دیگر است که در گل کوه وکوه های تلخک ، زیاد نمو می کند ، غولجه  به معنای آهو است وشاخ غولجه ، شاخ آهو معنی میدهد ، دارای شاخه های درازی می باشد که ااز یک متر بلند تر می شود وگاهی تا یک ونیم وحتی دومترغولجه چون این بوته دارای شاخه های درازی می می رسد،  لذا آن را شا غولجه نامیده اند. چئن برگها وشاخه های کوچک وخار این بوته را جدا می کنند ، شاخه های اصلی آن به صورت چوب های یک متره و بلند تراز آن باقی می ماند این شاخه هارا مدتی در آب می گذارند و بعد آن را با چوب می زنند وبا این عمل ، شاخه های مذکور به صورت ورقه ها ورشته ها ازهم جدا می شود از این ورقه ها ورشته ها که طول آن گاهی به دو متر می رسد ریسمان وبا بیاک ونوع جوال که آن را بارو » می گویند ، می سازند ، این جوال را به خاطر بارو می گویند که از آن حد اکثر برای انتقال بارو، وبرای باک کردن تنور و بر سر زمینهای زراعتیی استفاده می شود. می گویند بارو با بیاک وریسمانی که از شاخ غولجه ساخته می شود دو سه سال کار می دهد وبعد فرسوده می شود. مردم نواحی گل کوه تمامأ از این فراورده های شاخ غولجه استفاده می کنند وگل کوه نیز همواره وسخاوتمند انه این متاع را به آنها عرضه می کند.گویا سبقت مس وسنگ گوگرد نیز درگل کوه وجود دارد ولی تاکنون مورد بهره برداری قرار نگرفته است. زراعت ومالداری شغل اساسی مردم جغتو است وچون اقلیم آن سرد است فراورده های زراعتی آن به چند نوع غله مانند گندم ، جو، جواری، باقلی، مشنگ ، وهمچنین شرشم ، شبدر ورشقه محدود می گردد ودرکوههای آن علاوه بر گیاهان  عادی ، چند نوع گیاه داروی مانند بری مادران، نرخ، کرم بوته ، زیره، بار تنگ ، گربه خو رک ، و گنگو، و کاکوتی ، مزد ا غ ، بو د ینه، خر غول، شو رم بو یه و غیره می روید . درختان غیر مثمر در همه جای جغتو وجود دارد.که انواع  بید ، چنار ، و سرخ بید می باشد ، و از اشجار مثمر تنها درختان زرد الو و آلو در گلبو ری و قیا ق در قریه  یوسف و جر متو ، تر گان ، و ککرگ ، موجود است که ثمر زیاد می دهد. جغتو کا ملأ در حاکمیت کوه های قرار دارد و زمین زراعتی و هموار در آن زیاد نیست و بدین سبب ملکیت زمین داران به غایت محدود و غیر قابل توجه می باشد . چنان که حد اکثر آن از 50 جریب بیشتر نیست درحالی که حد اقل آن تا یک جریب تقلیل می یابد و بنابر این نه می توان در آن منطقه کسی را به نام  ملا کین و فئودال معرفی کرد. بیشتر مردم اصلأ زمین ندارد و به دهقانی کسانی که حدود 10 جریب یا زیاد ه تر از آن زمین دارند ، اشتغال می ور زند، و نظر به موا فقه ای که قبلأ  صورت می گیرد، یک سوم یا یک چهار محصول را به دست می آورند . تمام امور مربوطه به زراعت از قبیل عمل قلبه ، آبیاری ، درو، جغل و غیره ، به همان سیستم عنعنوی و قدیمی انجام می بذ یر د و تا هنوز از زراعت ماشینی در ان جا اثری به  چشم دیده نه می شود. آب برای زراعت   در منطقه سراب خا صتأ در قسمتهای سفلا ی آن زیاد است ودره های واقع در مسیر این آب نیز از آن مستفید می گردند، اما در دره های دیگر آب چشمه ساران برای زراعت کافی آید.
مواشی واستفاده از فراورده های ؛ بخش دیگر از فعالیتهای اقتصادی مردم جغتو به شمار می رود و بدین اساس گاو، گوسفند و بز، در تمام خانواده ها نگهداری می شود مرکب نیز در اکثریت خانه ها وجود دارد .امّا نگهداری اسب که مصرف بیشتر را ایجاب می کند عمومیت ندارد و تنها خانواده های مرفه می توانند اسب داشته باشند. البته تعداد مو.ا شی همگان برابر نیست و بر اساس توان اقتصادی خانواده ها فرقی می کند.
ازحیوانات وحشی گرگ ، روباه ، آهو، خرگوش و بعضی از انواع پرندگان در کوهها و مزارع جغتو و جود دارند، اما شکار حیوانات وحشی در ان جا زیاد معمول نیست و به ندرت کسانی پیدا می شوند که به شکار اقدام کنند .شکاری ها به شکار گرگ وروبا توجه بیشتر نشان می دهند که قیمت پوست آنها بیشتر می باشد واهو نیز شکار می شود. وشکار پرندگان اقتصادی دانسته نه می شود.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

شما اینجا هستید: خانه مقالات آموزشی اسامی ولسوای های ولایت غزنی